ڕۆژژمێری کوردى، ناوی مانگەکان بە کوردى، بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچى و زایینیدا
vokradio, Los Angeles, California, USA   

ڕۆژژمێری کوردى، ناوی مانگەکان بە کوردى،  ساڵنامه‌ی کوردی و ناوی مانگه ‌کوردییه‌کان، بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچى و زایینیدا

ئەمڕۆ

یەکشەممە

١٧ی ئازاری٢٠١٩یزایینی


٢٦یڕەشەمەی٢٧١٨یکوردی


 

بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچیدا


kurdish_calendar.jpg
ساڵی کوردی (١٣٢١) ساڵ لە ساڵی ئێرانی گەورەترە. ئەگەر ئەمساڵ ساڵی (١٣٩٨)ی ھەتاوی بێت، ئاوا دەبێتە کوردی: ٢٧١٩ = ١٣٢١ + ١٣٩٨)

یان ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت، بۆ ئەوەی بیکەینە ساڵی کۆچیی ھەتاوی (ئێرانی) بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (١٣٩٨ = ١٣٢١ - ٢٧١٩)



بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی زایینیدا

یەکەم ساڵی دەستپێکی ڕۆژژمێری کوردی ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بووە. بەھاری ئەو ساڵەش دەستپێکی ساڵەکە بووە. ھەروەکوو چۆن ساڵی کۆچیی ھەتاوی ھاوکات نییە لەگەڵ ساڵی زایینیدا، ساڵی کوردیش لەگەڵ ساڵی زایینیدا ھاوکات نییە. ساڵی کوردی ٧٠٠ ساڵ لە ساڵی زایینی گەورەترە. بۆ گۆڕینی ئاوا دەکەین:

ئەگەر لە نێوان ١ی ژانڤییەی ساڵی زایینی تا ٢٠ یان ٢١ی مارس (واتە ١ی نەورۆز) بێت، ٦٩٩ ساڵ دەخەینە سەر ساڵە زایینییەکە، دەبێتە ساڵی کوردی، بۆ نموونە ئەگەر ساڵی ٢٠١٩ بێت ئاوا دەکەین: (٢٧١٨ = ٦٩٩ + ٢٠١٩)

کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین:(٢٠١٨ = ٦٩٩ - ٢٧١٩)

ئەگەر لە نێوان ٢١ی مارس تا ٣١ی دیسامبر بێت، ٧٠٠ دەخەیەنە سەری. بۆ نموونە ئەگەر ٢٠٠٥ بێت ئاوا دەکەین: (٢٧١٩ = ٧٠٠ + ٢٠١٩)

کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (٢٠١٩ = ٧٠٠ - ٢٧١٩)

ساڵی کوردییش، ھەر وەک ساڵی ئێرانی، ساڵێکی ھەتاوییە. واتە بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاوە. ژمارەی مانگەکان و دەستپێک و کۆتاییی ساڵەکان و ساتی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ، کتومت ھەر وەک ساڵی ئێرانییە. بەڵام دوو جیاوازیی سەرەکیی ھەیە کە بریتین‌ لە:

. ڕۆژژمێری کوردی بەپێچەوانەی ڕۆژژمێری ئێرانی، کۆچی نییە. بەڵکوو ساڵی ١ی ڕۆژژمێری کوردی ئەو ساڵەیە کە ئیمپراتۆریی مەزنی ماد لە لایەن "دیاکۆ"وە دامەزرا. ئەویش ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بوو.


ساڵنامه‌ی کوردی و ناوی مانگه ‌کوردییه‌کان :


مانگه‌کوردییه کان چ له‌ڕووی ناووناوه‌رۆکه‌وه‌وچ له ڕووی گونجاندیان له‌گه‌ڵ وه‌رزوکه‌ش وباری سروشته‌وه‌له‌چاو ساڵنامه کانی تر له هه‌ موویان رێکو پێکترو به‌جێتره.

واتا ناوی مانگه ‌کوردییه‌کان پڕ پێستی خۆیان،ده‌رباره‌ی رۆژمێری کوردی کورته‌یه‌کی چڕ ده‌خه‌مه‌ ڕوو بۆ خوێنه‌رانی هێژا بۆ زانینی بایه‌خ و گرنگی به‌م جۆره‌ وشێوه‌ی خواره‌وه‌:-

۱ـ نه‌وڕۆز:

نوڕۆژ...یان ڕۆژی نوێ...یه‌که‌م مانگ و سه‌ری ساڵی کوردییه‌،ڕێکه‌وتی۲۱ی مارت ـ ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌.

یه‌که‌م ڕۆژ و مانگی کوردی یه‌ له‌ دوو ڕووه‌وه‌..له‌لایه‌که‌وه‌ یه‌که‌م ڕۆژومانگی به‌هاره‌ که‌ به‌فر ده‌توێته‌وه‌و سروشت ده‌بوژێته‌وه‌..گیاوگوڵ وگوڵزارده‌رده‌که‌ون..دره‌خت چوزره‌ ده‌کات وگوڵ خونچه‌ ...مه‌ل وئاژه‌ڵ ده‌که‌ونه‌ چالاکی وزاوزێ..سه‌ره‌تایی ژیانه‌وه‌ی ژیان وسروشته‌.

له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ کۆتایی وه‌رزی زستانه‌،نه‌مانی سڕی وسستی یه‌، وه‌رزی کشتوکاڵ ونه‌مام ناشتنه‌..سه‌ره‌تایی جه‌ژنی نه‌ورۆزه.ئه‌م مانگه‌"خاکه‌لێوه‌"و"ئاخه‌لێوه‌"و"ئادار"یشی پێده‌ڵێن.

۲ـ گوڵان:

دووه‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌...به‌ڕاستی مانگی گوڵه‌...گوڵانی که‌ژو باخ وباخچه‌ی

شارو گوندی کوردستان ده‌ره‌نگێنن و بۆنه‌ خۆشه‌کانیان ده‌وروبه‌ر بۆندار ده‌که‌ن .ئه‌م مانگه‌"بانه‌ مه‌ڕ"و "شه‌بارن"یشی پێ ده‌وترێت.

۳ـ جۆزه‌ردان:

سێ یه‌م مانگی ساڵی کوردییه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا ڕووه‌کی دانه‌وێڵه‌ به‌گشتی وجۆ به‌تایبه‌تی زه‌رد ده‌بێت و ده‌پشکوێت و بۆدروونه‌ه‌ ئاماده‌یه‌،ئه‌م مانگه‌ سه‌ره‌تای وه‌رزی هاوینه‌.ئه‌م مانگه "باران بڕان " و "به‌خته‌ باران" یشی پێ ده‌وترێت.

٤ـ پووشپه‌ڕ:

چواره‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا به‌هۆی دروونه‌کردن وشه‌نکردنی دانه‌وێڵه‌ له لایه‌که‌وه‌و وشکبوونی گیا له لایه‌کی دیکه‌وه‌ پووش له‌ده‌شت ودۆڵه‌کانی کوردستان په‌رش وبڵاو ده‌بێته‌وه‌.

٥ـ خه‌رمانان:

پێنجه‌م مانگی ڕۆژمێری کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا خه‌رمانی دانه‌وێڵه‌ له‌ هه‌موو لایه‌کانی کوردستان کۆ ده‌کرێته‌وه‌ ، ئه‌م مانگه‌ "جۆخینان" یشی پێ ده‌ڵێن.

٦ـ گه‌ڵاوێژ:

شه‌شه‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۱ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا ئه‌ستێره‌ی گه‌ڵاوێژ ده‌رده‌که‌وێت و نیشانه‌ی کۆتایی هاتنی گه‌رما و وه‌رزی هاوینه‌.

۷ـ ڕه‌زبه‌ر:

حه‌وته‌م مانگی ڕۆژمێری کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۰ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا ڕه‌زه‌کانی کوردستان به‌ریان پێ ده‌گه‌ن،له‌ وان به‌ری ترێ،ئه‌م مانگه‌ سه‌ره‌تای پاییزه‌ وکاتی تۆوکردنی گه‌نم وجۆیه‌.

۸ـ گه‌ڵاڕیزان:

هه‌شته‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۰ڕۆژه‌...مانگی وه‌رینی گه‌ڵای دره‌خته‌،ئه‌م مانگه‌ "خه‌زه‌ڵوه‌ڕ" و"گه‌ڵاخه‌زان" و"سه‌رپه ڵه‌"شی پێ ده‌ڵێن.

۹ـ سه‌رماوه‌ز:

نۆیه‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۰ڕۆژه‌...ده‌ستپێکردنی وه رزی سه‌رمایه‌ وسه‌ره‌تای زستانه‌.

۱۰ـ به‌فرانبار:

ده‌یه‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌..ژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۰ڕۆژه‌...مانگی بارینی به‌فره‌.

۱۱ـ ڕێبه‌ندان:

یانزدیه‌م مانگی ساڵی کوردی یه‌ وژماره‌ی ڕۆژه‌کانی ۳۰ڕۆژه‌...له‌ئه‌م مانگه‌دا به‌فر زۆر ده‌بارێت و رێگه‌ وبان ده‌گیرێن.

۱۲ـ ڕه‌شه‌مێ:

دوامانگی ساڵی کوردی یه‌و ۲۹ ڕۆژه‌،له‌لایه‌که‌وه‌ مانگی کرانه‌وه‌ی ڕێگه‌یه‌و به‌فریان له‌سه‌ر نامێنێت وله‌چاو ده‌وروپشتیان که‌ به‌فره‌وسپی یه‌،ڕێگه‌کان ڕه‌ش ده‌چنه‌وه‌ ...له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ جووت بوونی جۆره‌ها ئاژه‌ڵه‌ ،له‌وان پشیله.

*سه‌رچاوه‌:(وتارولێکۆڵینه‌وه/فوئادی تاهیرسادق )له‌بڵاوکراوه‌کانی ده‌زگای چاپ وپه‌خشی سه‌رده‌م ساڵی۲۰٤

لێکۆڵینه‌وه(ڕۆژژمێری کوردی وڕۆژژمێرانی دیکه‌ )ڵاپه‌ره۱۲۷ تا۱٤٥



 لە سەردەمی کۆماری کوردستان لە مەھاباددا ناوی مانگەکان کران بە کوردی کە بریتین لە:

بەھار:

خاکەلێوە (نەورۆز) (ھەرمێ پشکوان)
بانەمەڕ (گوڵان)
جۆزەردان


ھاوین:

پووشپەڕ
خەرمانان
گەلاوێژ


پاییز:

ڕەزبەر
خەزەڵوەر (گەڵاڕێزان)
سەرماوەز

زستان:

بەفرانبار
ڕێبەندان
ڕەشەمە (ڕەشەمێ)

 

ناوی مانگه کان له سورانی، هورامی و فارسی


سورانی:

خاکه‌لێوه، گوڵان، جۆزه‌ردان، پووشپه‌ڕ، گه‌لاوێژ، خه‌رمانان، ره‌زبه‌ر، خه‌زه‌ڵوه‌ر، سه‌رماوه‌ز، به‌فرانبار، رێبه‌ندان، ره‌شه‌مه


هورامی:

نه‌ورۆز، پاژه‌ره‌ژ، چێڵکڕ، کۆپڕ، گه‌لاوێژ، ئاوه‌وه‌ره، ترازیێ، گه‌ڵاخه‌زان، که‌ڵه‌هه‌رز، ئارگا، رابـڕان، سیاوکام


فارسی:

فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن، اسفند 

 

نـاوی مانگه کوردیه کان

1/ نه ورۆز(خاکه لێو) 31 رۆژ

2/ گولان ( بانه مه ر) 31 رۆژ

3/ جۆزه ردان 31 رۆژ

4/ پو شــپه ر 31 رۆژ

5/خه رمـا نـان 31 رۆژ

6/گـه لا وێژ 31 رۆژه

7/ره زبه ر 30 رۆژ

8/گه لارێزان(خه زه لوه ر) 30 رۆژ

9/ سه رماوه ز 30رۆژ

10/به فرانبار 30 رۆژ

11/رێبه ندان 30 رۆژ

12/ ره شه مێ 29 رۆژ

 

مانگەکانی کۆچی ھەتاوی
ڕیزبەندی مانگەکان ژمارەی ڕۆژەکان ناوەکەی بە کوردی ناوەکەی بە فارسی مێژووکانی زائینی
١ ٣١ خاکەلێوە فەرڤەردین-فروردین ٢١ی ئازار٢٠ی نیسان
٢ ٣١ گوڵان ئۆردیبێهێشت-اردیبهشت ٢١ی نیسان٢١ی ئایار
٣ ٣١ جۆزەردان خۆرداد-خرداد ٢٢ی ئایار٢١ی حوزەیران
٤ ٣١ پوشپەڕ تیر-تیر ٢٢ی حوزەیران٢٢ی تەمموز
٥ ٣١ گەلاوێژ مۆرداد-مرداد ٢٣ی تەمموز٢٢ی ئاب
٦ ٣١ خەرمانان شەهریڤەر-شهریور ٢٣ی ئاب٢٢ی ئەیلوول
٧ ٣٠ ڕەزبەر مێهر-مهر ٢٣ی ئەیلوول٢٢ی تشرینی یەکەم
٨ ٣٠ خەزەڵوەر ئابان-آبان ٢٣ی تشرینی یەکەم٢١ی تشرینی دووەم
٩ ٣٠ سەرماوەز ئازەر-آذر ٢٢ی تشرینی دووەم٢١ی کانوونی یەکەم
١٠ ٣٠ بەفرانبار دێی-دی ٢٢ی کانوونی یەکەم٢٠ی کانوونی دووەم
١١ ٣٠ ڕێبەندان بەهمەن-بهمن ٢١ی کانوونی دووەم١٩ی شوبات
١٢ ٣٠/٢٩ ڕەشەمێ ئێسفەند-اسفند ٢٠ی شوبات٢٠ی ئازار

 kurdistan_nature.jpg

 

Source:http://rudaw.net 

**************************************  

vokradio.jpg

 Voice of Kurdish-American Radio for Democracy, Peace, and Freedom

 Welcome to vokradio.com
 
free stats