Iranian Culture & Art Club of Fresno
رادیو ده نگی کوردستان له ئامریکا

VOK Radio Newsletter

Name: 
Email:  
Subscribe Unsubscribe

Calendar of Events

« < December 2020 > »
M T W T F S S
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
No events
Home arrow كه‌‌لتوری و هونه‌‌ری arrow مه‌نسور ته‌یفورى له‌ ته‌وه‌رى نوسین و خوێندنه‌وه‌دا
مه‌نسور ته‌یفورى له‌ ته‌وه‌رى نوسین و خوێندنه‌وه‌دا چاپ ارسال به دوست
توانا ئه‌مین   
مه‌نسور ته‌یفورى له‌ ته‌وه‌رى نوسین و خوێندنه‌وه‌دا

mansor-taifori.jpg
 ئاماده‌کردنى: توانا ئه‌مین

ئه‌مڕۆ نێوه‌ندى روناکبیرى کوردى له‌کۆمیدیایه‌کدا ژیان ده‌کات، به‌ده‌ست ده‌ردێکه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت که‌ده‌توانین به‌په‌تاى نه‌خوێندنه‌وه‌ ناوزه‌دى بکه‌ین! ده‌یان روژنامه‌ى زه‌رد و سه‌دان کتێبى هیچ له‌بازاڕدا به‌رچاوده‌که‌ون، ده‌زگاگه‌لێکى چاپ و په‌خش له‌م هه‌رێمه‌ بچوکه‌ى ئێمه‌دا ده‌بینرێن که‌به‌زه‌حمه‌ت له‌ بیۆگرافیاکانیاندا کتێبێک، ته‌نها یه‌ک کتێبى چاک ده‌دۆزیته‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌ختت هه‌بێت.


رۆژنامه‌ى هه‌رزان، نوسه‌رانى ساده‌گۆ و پیشه‌یى، روشنبیرى موزه‌یه‌ف و به‌ناو روناکبیرى بێئاگا له‌دونیا، ده‌سه‌ڵاتێکى سیاسى بێخه‌م و بێخه‌به‌ر، له‌ زه‌مینه‌ سازیه‌کانى ئه‌م نه‌خۆشیه‌ن... ئه‌مڕۆ له‌لاى ئێمه‌ تاڕاده‌یه‌ک هاوکێشه‌ى نوسه‌رو خوێنه‌ر له‌پێچه‌وانه‌بونه‌وه‌دان، خوێنه‌رانێکمان له‌ ئاستێکدا هه‌ن که‌لێناگه‌ڕێن هه‌موو شتێک به‌سه‌ریاندا تێپه‌ڕێت، له‌حاڵێکى وادا ده‌بێت نوسه‌رى ئێمه‌ حسابێکى جدى تر له‌ده‌یه‌کانى پێشوو بۆ خوێنه‌ر بکات.

ئێمه‌ لێره‌دا له‌باره‌ى گرنگى خوێندنه‌وه‌ و ئاشنابوون به‌ کتێب و کلتور، وه‌ک ده‌روازه‌یه‌ک بۆ دۆزینه‌وه‌ى پێگه‌ى خۆمان جارێک وه‌ک مرۆڤ و جارێک وه‌ک نه‌ته‌وه‌، له‌مه‌ڕ به‌هه‌ند وه‌رگرتنى مه‌عریفه‌ وه‌ک مه‌رجى یه‌که‌م له‌پرۆسه‌ى نوسیندا، ئیشى ئیلهام و رۆڵى مه‌عریفه‌ له‌به‌رهه‌م هێنانى ده‌قدا، له‌مه‌ڕ ئه‌و پاشا گه‌ردانیه‌ى رۆژنامه‌وانى و رۆشنبیرى کوردى، ده‌سته‌یه‌ک روناکبیر و نوسه‌رى جدیمان له‌م ته‌وه‌ره‌دا کۆکرده‌وه‌ و له‌م پرسیاره‌دا په‌یامى خۆمان کورتکرده‌وه‌:

 له‌کاتێکدا تێکسته‌ گه‌وره‌کانى دونیا زاده‌ى مه‌عریفه‌ن نه‌ک ئیلهام، که‌چى نووسه‌رى ئێمه‌ که‌م ده‌خوێنێته‌وه‌و زۆر ده‌نووسێت! نووسینى دواى ئه‌م هه‌موو نه‌خوێندنه‌وه‌یه‌ رۆشنبیریى کوردى و به‌تایبه‌تیش ئه‌ده‌بیات به‌ره‌و ساده‌گۆیى و هیچ نه‌وتن نابات؟

بیرکردنه‌وه‌ ئه‌و توخمه‌ بزره‌یه‌ ئا ئێسته‌ش لای ئێمه‌ پرس نییه‌، ئا ئێسته‌ له‌ رۆشنبیریی کوردیدا نه‌مانپرسیوه‌ "بیرکردنه‌وه‌ چییه‌؟" و "چییه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ک حه‌قیقی ده‌کات؟"

وه‌ک سه‌ره‌تا، بێ ‌ویستی خۆم و به‌ ناچار ده‌بێ نه‌ک به‌وه‌ڵامدانه‌وه‌، به‌ڵکوو به‌ داڕشتنی پرسیاره‌که‌وه‌ خه‌ریک ببم، چونکوو له‌باتی پرسیار حوکمێکم له‌ به‌رده‌ستدایه‌ که‌ ته‌نیا به‌ نیشانه‌ی (؟) پرسیار ده‌یه‌وێ ببێته‌ پرسیار، حوکمێک که‌ خۆی پێش وه‌ڵامدانه‌وه‌ی هه‌ر پرسیارێک پێویستی به‌ توێکردنه‌وه‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ هه‌یه‌‌، بۆ ئه‌وه‌ی بانگێک بۆ وتووێژ و درێژه‌دانی ئاخافتن له‌‌ناخیدا ده‌رکه‌وێت.

یه‌که‌م: له‌‌ نێوان مه‌عریفه‌ و ئیلهام‌دا ناته‌باییه‌کی بنچینه‌یی وێنا کراوه‌، که‌ چما ئه‌مانه‌ دوو جیهانی به‌ ته‌واوی لێکجودان و چ کاریگه‌رییان له‌سه‌ر یه‌کتر نییه‌. به‌ڵام له‌ راستیدا چ جێکارییه‌کی له‌م چه‌شنه‌ له‌ نێوان مه‌عریفه‌ و ئیلهامدا له‌ کاردا نییه‌، لانیکه‌م به‌ نیسبه‌ت ئه‌ده‌به‌وه‌، که‌ پرسیاره‌که‌ له‌ دواییدا خۆی له‌سه‌ر چڕ ده‌کاته‌وه‌. ئه‌وه‌ی ده‌بێ به‌رامبه‌ر مه‌عریفه‌ دابنرێ وه‌همه‌ نه‌ک ئیلهام، به‌ پێوستی ده‌زانم وه‌هم زیاتر روونبکه‌مه‌وه‌. وه‌هم به‌ پێی دابه‌شکارییه‌کی سوننه‌تی بۆ پله‌کانی مه‌عریفه‌ ئه‌وکاته‌یه‌ که‌ خه‌یاڵ به‌ته‌واوی له‌ واقیع داده‌بڕێ و هیچ پێوه‌ندییه‌کی له‌گه‌ڵ واقیع نامێنێ، ئه‌و کاته‌یه‌ که‌ چیدی واقیع و گرفت و ناکۆکیه‌کانی سه‌رچاوه‌ و ده‌سپێکی بیراندن نین، به‌ڵکوو ته‌نیا ئاره‌زووی چه‌پێنراوی تاکه‌که‌سی و گرووپه‌کانن، که‌ له‌ شێوه‌ی شیزۆفێرنیایه‌کی فه‌ردی یان به‌ کۆمه‌ڵدا ده‌رده‌که‌ون و یه‌که‌م شت که‌ نه‌فیی ده‌که‌نه‌وه‌، ئه‌قڵ و ئه‌و چه‌مکانه‌یه‌ که‌ ته‌نیا که‌ره‌سته‌ی گۆڕانن، وه‌هم وازهێنانه‌ له‌ واقیع و ئه‌و چه‌مکانه‌ی واقیعیان پێ پێناسه‌ ده‌کرێ، وازهێنانه‌ له‌ زمانی چه‌مکی و مێژووی بیرکردنه‌وه‌، زیندووکردنه‌وه‌ی عه‌زیای پێش‌ مێژووییه‌ له‌ شێوه‌ی قه‌یرانی ناهاوچه‌رخدا، گه‌ڕانه‌ بۆ زمانی ئێسته‌ و چاره‌ی قه‌یرانه‌کانی ئێسته‌ له‌ سه‌رده‌مانێکدا که‌ له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییه‌وه‌ جودان له‌‌ئێسته‌، دابڕانه‌ له‌ سه‌رچاوه‌ی راسته‌قینه‌ی بیرکردنه‌وه‌که‌ هه‌مان کۆمه‌ڵگایه‌ به‌‌هه‌موو ناکۆکی و ململانێکانیه‌وه‌، وه‌هم به‌رگه‌ نه‌گرتنی ئه‌م ناکۆکی و ناته‌واویانه‌یه‌، به‌رگه‌نه‌گرتنی بیرکردنه‌وه‌یه‌، ترسه‌ له‌و بێده‌نگیی و سه‌رسامیه‌ی که‌ هانده‌ری یه‌که‌می بیرکردنه‌وه‌یه‌، ده‌رچوونه‌ له‌و پرسیارانه‌ی واقیع به‌ به‌رده‌وام و رۆژانه‌ رووبه‌ڕووی بیرکردنه‌وه‌ی ده‌کاته‌وه‌ و گه‌ڕانه‌ بۆ دڵنیایی، له‌ کاتێکدا بیرکردنه‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بێ نادڵنیا بێ و که‌ی وه‌ک فاوست بڵێ "گه‌شتم و ته‌واوه‌" و» به‌جیهانه‌ ده‌ستکرده‌که‌ی خۆی خه‌نی بێی و واز بێنێ، رووخان و هه‌ره‌سی ده‌ست پێده‌کات، هه‌ر ئه‌م نادڵنیاییه‌شه‌ که‌ یه‌که‌مجار مه‌عریفه‌ی پێ شێوه‌ڕێژکراوه‌، واته‌ هه‌مان گوزاره‌ به‌ناوبانگه‌ بنچینه‌ییه‌که‌ی ئه‌ره‌ستوو که‌ رایگه‌یاند "زانین زاده‌ی حه‌یره‌ته‌". په‌نا بردنه‌ به‌ر وه‌هم داماڵینی بیرکردنه‌وه‌یه‌ له‌ هانده‌ری یه‌که‌م و بنچینه‌یی خۆی و دووپاتکردنه‌وه‌ی ئاواتێکی که‌ونینه‌ و ئایینییه‌، گه‌ڕانه‌ بۆ به‌هه‌شتێکی بێ‌ناکۆکی. له‌ کاتێکدا جیهانی مۆدێرن، جیهانی ناکۆکی رۆژانه‌ و جیهانی مه‌ته‌ڵه‌ هه‌ر رۆژه‌کان و خه‌باتی به‌رده‌وام و بێوچان بۆ روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی ئه‌م ناکۆکی و مه‌ته‌ڵانه‌؛ مه‌عریفه‌ش له‌م هاوکێشه‌ به‌ده‌ر نییه‌ و بیرکردنه‌وه‌ش ده‌بێته‌ خه‌باتێکی رۆژانه‌ و به‌رده‌وام و به‌ خۆداچوونه‌وه‌یه‌کی هه‌میشه‌یی، ئه‌مه‌ش ئه‌و داینه‌مۆیه‌مان و نه‌مانی بیرکردنه‌وه‌ی پێوه‌ ده‌به‌سترێ، به‌رامبه‌ر وه‌هم که‌ به‌ نیازه‌ یه‌ک شوێنی هه‌میشه‌یی بۆ حه‌سانه‌وه‌ی خۆی بدۆزێته‌وه‌ و بۆ هه‌میشه‌ تێیدا دامه‌زرێ. به‌ڵام ئێلهام به‌ پێچه‌وانه‌ی وه‌هم، دژی مه‌عریفه‌ نییه‌، جه‌نگێک، ناکۆکیه‌ک، رووداوێک ده‌توانێ ببێته‌ ئیلهام بۆ بیرکردنه‌وه‌ و نووسینی بابه‌تێکی فیکری یان خولقاندنێکی هونه‌ری، خاپوورکردنی گوندێک ده‌کرێ ببێته‌ ئیلهامی خولقاندنی "گیۆڤێرنیکا"» لای پیکاسۆ و ئاشویتس ده‌توانێ ببێته‌ ئیلهامی راگه‌یاندنی بێمانا که‌وتنه‌وه‌ی هه‌مووشتێک لای ئادۆرنۆ، ئیلهام نه‌ک مانای په‌نابردنه‌ به‌ر جیهانی‌تر و گه‌ڕان بۆ سه‌رچاوه‌ی بیر و ئایدیا له‌ جیهانێکی دیکه‌وه‌، جیهانێک که‌ ته‌نیا له‌ وه‌همدا هه‌یه‌، به‌ڵکوو ئه‌و خاڵه‌یه‌ بیرکردنه‌وه‌ لێیه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات و بۆ ئه‌و بونیاده‌ لێکترازاوه‌ ده‌گه‌ڕێ به‌م خاڵه‌‌ گه‌شتووه‌، بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێ چۆنه‌ مێژووی ژیار له‌ کاره‌ساتدا چڕ ده‌بێته‌وه‌ و کام میکانیزم و هاوکێشه‌ کۆمه‌ڵکوژیی و سته‌می کۆمه‌ڵایه‌تی لێده‌که‌وێته‌وه‌ و کامه‌ سیستمی ئابوورییه‌ ده‌توانێ له‌گه‌ڵ هه‌موو شه‌ڕێک هه‌ڵبکات و له‌ پشته‌وه‌ی دیکتاتۆریه‌ته‌وه‌ کامه‌ سیستمی ئابووری خۆی شاردۆته‌وه‌، ئێلهام چرکه‌ی ده‌سپێکردنه‌ و گه‌ڕانه‌ بۆ شتێکی گشتیتر له‌ پشته‌وه‌ی ئه‌م چرکه‌وه‌؛ لێره‌وه‌ش مه‌عریفه‌ درێژکراوه‌ی ئه‌م چرکه‌ ده‌بێ، که‌ هه‌وڵ بۆ دۆزینه‌وه‌ی بونیاد و هۆکاره‌ نادیاره‌کانی دراوه‌. به‌ڵام هاتنه‌ ئارای ئه‌م پرسیاره‌ ناتوانێ له‌ خۆڕا بێ. راسته‌ لای ئێمه‌ ئێلهام و وه‌هم جێگه‌یان گۆڕاوه‌ و، چاوخشاندنێک به‌سه‌ر ئه‌ده‌بی هاوچه‌رخدا و هه‌ڵدانه‌وه‌ی لاپه‌ڕه‌ له‌ چه‌ند نۆڤلێت، ده‌توانێ پێمان بسه‌لمێنێ که‌ ئاره‌زووی چه‌ند گه‌وره‌ بۆ راکردن له‌ واقیع و په‌نا بردنه‌ به‌ر وه‌هم هه‌یه‌، ئه‌مه‌‌ ریالیزمی جادوویی نییه‌، به‌ڵکوو وه‌همه‌، ریالیزمی جادوویی هێشتا ریالیسته‌ و هێشتا پشتی به‌ مێژووه‌ به‌ستووه‌ و خۆی له‌ مه‌ته‌ڵه‌کان ده‌دات، که‌چی خه‌یاڵه‌کانی ئه‌م نۆڤلێتانه‌ی به‌رهه‌م دێن وه‌همی رووتن و به‌رهه‌می ناتوانیی ئه‌قڵ و بیرکردنه‌وه‌ن به‌رامبه‌ر واقیع و ، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌نده‌ش راستگۆ نین که‌ "بێکێت"»ئاسا ئه‌م ناتوانییه‌ ئاشکرا بکه‌ن و بۆ ناخی زمان و بیرکردنه‌وه‌ی شۆڕ بکه‌نه‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ ته‌نیا بواری ئه‌ده‌ب ناگرێته‌وه‌ و له‌ ئاستی به‌رهه‌می فیکریشدا رووده‌دات، هه‌وڵ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاره‌کانی هه‌نووکه‌ به‌ ئه‌فلاتوون و سارته‌ر و هایدگێر و ئه‌م نۆڤلێتانه‌ وه‌کوو یه‌کن، راکردن له‌ ‌ده‌ستی واقیع و په‌نابردنه‌ به‌ر ئه‌ستێره‌دۆزیی "حسێن نه‌سر"»یانه‌ و وجوودپه‌رستی "سارته‌ر ـ هایدگێر"»یی و پێناسه‌کردنی بوون وه‌ک بوون _به‌ره‌و_ مه‌رگ و، وه‌هم یه‌ک شتن، شه‌رعییه‌تدانی راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆن به‌ فه‌نده‌مێنتاڵیزم و جۆره‌ جیاوازه‌کانی گوتاری نائه‌قڵانیی و زیندوو بوونه‌وه‌ی عه‌زیای پێش‌مێژوویی. ئه‌مانه‌ وه‌هماندنن، ئه‌گین گه‌ر وه‌هم نه‌بن چۆن بانگه‌شه‌ بۆ بیرکردنه‌وه‌یه‌ک ده‌کرێ که‌‌جیهان پێشتر و له‌ پاڵ ده‌ستی کوردستانیشدا، ئێران، خه‌ریکی ئه‌زموونکردنی ته‌رجه‌مه‌ی بابه‌تیی ئه‌وه‌، مه‌به‌ستیشم رێک ئه‌و تێکه‌ڵه‌یه‌ له‌ ‌ئه‌فلاتوون و نه‌سر و هایدگێر و فه‌ردید، که‌ ئێسته‌ مه‌هده‌وییه‌تی لێ هاتۆته‌ ده‌ر و حوکمی ئێران ده‌کات و له‌‌ کوردستاندا به‌‌ناوی حیکمه‌ت، بوونخوازی و ئه‌فلاتوونیزمه‌وه‌ له‌ ئاو هه‌ڵکێشراوه‌ و که‌چی ته‌رجه‌مه‌ سیاسیه‌که‌ی هیچ‌کات ئازادی نییه‌.

دووهه‌م: ساده‌گۆیی و هیچ نه‌وتن. ره‌نگه‌ یه‌که‌م هه‌وڵ بۆ فۆرمڕێژکردنی هیچ نه‌وتن له‌ ئه‌ده‌بدا بۆ نووسره‌ی مادام بواری، گۆستاوفلۆبر، بگه‌ڕێته‌وه‌ که‌ یه‌که‌م نووسینی بێ‌خاڵبه‌ندیی له‌ په‌خشانی فه‌ره‌نسیدا تاقیکرده‌وه‌، ئه‌و له‌ یاداشته‌کانیدا ده‌ڵێ "به‌ نیازم کتێب بنووسم سه‌باره‌ت به‌‌هیچ، واته‌ کتێبێک بابه‌ته‌که‌ی هیچ بێت" به‌ڵام ئه‌و هه‌ر له‌‌توێی ئه‌م کتێبه‌شه‌وه‌ توانی ده‌ست بداته‌ توێکارییه‌کی چینی بۆرژوازیی و مامناوه‌ندیی ئه‌و کاتی ئه‌ورووپا و به‌تایبه‌ت فه‌ره‌نسا و هه‌ر له‌وێوه‌ش په‌ل بۆ شیکاریی خزیی و ناجێگیریی و سه‌ییالیه‌تی پێوه‌ندییه‌ مرۆییه‌کان بهاوێ و له‌ خوێندنه‌وه‌ی مێژووی هاوچه‌رخی خۆیه‌وه‌، بتوانێ گشتیه‌ک بدۆزێته‌وه‌، که‌ بۆ سه‌رده‌مانی دیکه‌ش تازه‌ و وه‌ڵامده‌ر ده‌بێ، ئه‌مه‌ دێالێکتیکێکی سه‌یره‌ که‌‌ چۆن ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی به‌ته‌واوی ده‌سته‌ویه‌خه‌ی مێژووی هاوچه‌رخی خۆیه‌تی، ده‌توانێ شتێک له‌ گشتێتی و گشتیبوون هه‌ڵگرێ و بۆ سه‌رده‌مانی دیکه‌ش به‌کار بێت، ئه‌مه‌ ئه‌و جۆره‌ دیالێکتیکه‌یه‌ که‌ به‌رهه‌می هونه‌ری تواناترین ده‌رکه‌وته‌یه‌تی. به‌ڵام هه‌ر شێوه‌نووسینی ئه‌م به‌رهه‌مه‌ خۆی دیسان گران و ئاسان (سهل ممتنع)، ئه‌و ساده‌ییه‌یه‌ که‌ به‌رهه‌می چڕ بوونه‌وه‌ و تێپه‌ڕینی بیرکردنه‌وه‌یه‌ به‌ ئاڵۆزیه‌کاندا، هه‌ر ئه‌و بریسکه‌ی دواتر لای نیچه‌ له‌ شێوه‌ی په‌خشانی شاعیرانه‌دا ده‌رده‌که‌وێ. ئه‌مه‌ چیدی ساده‌گۆییه‌ک نییه‌ وه‌ک قسه‌ی سه‌رزاره‌کی، پارچه‌ فه‌لسه‌فیه‌کانی ئادۆرنۆ هه‌موو تواناکی زمان به‌کار دێنێ، به‌ڵام بۆ به‌گژاچوونه‌وه‌ی زمان خۆی و ئه‌مه‌ له‌ "دیالێکتیکی رۆشنگه‌ری"شدا به‌رجه‌سته‌یه‌ و هه‌ندێ‌جار هه‌یه‌ هه‌ست ده‌که‌ی لۆژیکی شیعرت ئاگا لێیه‌، که‌چی به‌ هیچ شێویه‌ ئه‌وه‌ی ده‌گوترێ ساده‌ نییه‌، به‌رهه‌می سانا و ساده‌کردنه‌وه‌ی جیهان نییه‌، ئه‌مه‌شه‌ دیسان ساده‌گۆیی هیچ نه‌وتنیش به‌ جۆری دیکه‌ له‌ لای بیرمه‌ندان ئه‌زموون کراون، جیاواز له‌‌ ئه‌زموونی ئێمه‌ و پێناسه‌ی ئێمه‌ بۆیان. ئآخۆ ئه‌و ساده‌گۆییه‌ی لای ئێمه‌ هه‌یه‌ وه‌ک ئه‌م ساده‌گۆییه‌یه‌ که‌ بنیامین له‌ "شه‌قامی یه‌کلایه‌نه‌"دا کردوویه‌تی: "رازق خودایه‌ و، نوێنه‌ریشی ده‌وڵه‌ت"، به‌ڵام هه‌موو مێژووی گۆڕانی ئه‌م دوو چه‌مکه‌ی بۆ یه‌کتر و ئاماده‌یی پرۆسه‌یه‌کی ئابووریی له‌م ناوه‌دا ئاشکرا کردووه‌، ئه‌مه‌ ئه‌و ساده‌گۆییه‌یه‌ که‌ له‌ دڵی ئاڵۆزیه‌وه‌ ده‌زێ. سه‌باره‌ت به‌ هیچ نه‌وتن ده‌توانین ئاماژه‌ بۆ سیمایه‌کی دیکه‌ بکه‌ین، سامۆئێل بێکێت به‌ سێ رۆمانه‌که‌ی خۆی و شانۆنامه‌کانی هه‌وڵی‌دا به‌ گژ زمان و توانای نواندنه‌وه‌ی(representation) زماندا بچێته‌وه‌ و فۆرمی رۆمان و شانۆنامه‌ تا دوایین راده‌ی خۆی کورت بکاته‌وه‌ و بیسه‌لمێنێ که‌ زمان به‌شی نواندنه‌وه‌ ناکات، که‌ نواندنه‌وه‌ی ته‌واوه‌یتی واقیع به‌ زمان وه‌همه‌، که‌ ئه‌ده‌بیش، رۆمان و شانۆنامه‌ش و ته‌نانه‌ت زمان و وشه‌کانیشی ناتوانکه‌وتوونه‌وه‌ و به‌گژ ئه‌م ناتوانکه‌وتنه‌وه‌دا چوو و رایگه‌یاند له‌ دواییدا هه‌وڵی ئێمه‌ شکست دێنێ و وتی «هونه‌رمه‌ند بوون مانای شکست هێنان»، ئه‌مه‌یه‌ ئه‌و ئه‌زموونکردنه‌ی هیچ که‌ مۆدێرنیسته‌ گه‌وره‌کان ئه‌زموونیان کردووه‌، که‌ زۆر جیاوازه‌ له‌و هیچ نه‌وتنه‌ی له‌م پرسیاره‌دا نراوه‌ته‌وه‌ و گه‌ر وریا نه‌بین به‌ ته‌نیشتیدا ره‌ت ده‌بین و به‌ سانا و ئاسایی وه‌ریده‌گرین.

به‌م پێشه‌کیانه‌وه‌ له‌م حوکمه‌ پرسیارێک دێت که‌ ده‌کرێ وه‌ڵام بدرێته‌وه‌: "چۆنه‌ تێکسته‌کانی ئێمه‌ ساده‌ن و به‌رهه‌می مه‌عریفه‌ نین؟" یان هه‌ر داڕشته‌یه‌کی دیکه‌ی ئه‌م ناوه‌رۆکه‌.

بۆ من وه‌ڵامی پرسیاره‌ به‌نده‌ به‌ پرسیار له‌ ‌بیرکردنه‌وه‌ خۆی، بیرکردنه‌وه‌ ئه‌و توخمه‌ بزره‌یه‌ ئا ئێسته‌ش لای ئێمه‌ پرس نییه‌، ئا ئێسته‌ له‌ رۆشنبیریی کوردیدا نه‌مانپرسیوه‌ "بیرکردنه‌وه‌ چییه‌؟" و "چییه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ک حه‌قیقی ده‌کات" و، ئه‌و هه‌موو ئێگزیسته‌ی ئێمه‌ نه‌ هایدگێر و نه‌ سارتریان وه‌ک که‌سانێک که‌ بیریان له‌ چییه‌تی بیرکردنه‌وه‌ کردبێته‌وه‌ نه‌ناساندووه‌. کلیله‌که‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌ ، وه‌ڵامێک لێره‌دا بۆ ئه‌م پرسیاره‌ هه‌مبێ ئه‌وه‌یه‌ بیرکردنه‌وه‌، له‌ دوایین پله‌ی خۆیدا بیرکردنه‌وه‌یه‌ له‌ "گشتی" (the universal). ئه‌مه‌ش مانایه‌کی میتافیزیکیی نییه‌، به‌ڵکوو مانای توانای به‌ستنه‌وه‌ی بابه‌تی هه‌نده‌کی(Particular)یه‌ به‌ گشتییه‌وه‌، واته‌ تۆ چۆن ده‌توانی شته‌ به‌رواڵه‌ت دابڕاوه‌کان‌ پێکه‌وه‌ پێوه‌ندیی بده‌یت و بونیاد و هێزی نادیاری پشته‌وه‌یان، بێ‌تووشبوون به‌ وه‌هم ئاشکرا بکه‌یت، چۆن بتوانی بیسه‌لمێنی بونیادگه‌ریی ئایینی تۆژێکی ئابوورییه‌ که‌ مه‌به‌ستی گۆڕینی زیاد له‌ 90% تلیاکی جیهانه‌ له‌ ئه‌فغانستان، بۆ یۆرۆ و دولار؛ واته‌ تۆ چۆن بتوانی رووداوه‌ خۆماڵی و هه‌نده‌کیه‌کان له‌‌دڵی مێژووی مرۆڤایه‌تی و له‌ ناوکۆییه‌کی جیهانیدا بخوێنیته‌وه‌ و لێره‌وه‌ش خۆت به‌ جیهانه‌وه‌ ببه‌ستی و چیدی دوورگه‌یه‌کی داخراو نه‌بی. نه‌بوونی ئه‌م روانینه‌ بۆ بیرکردنه‌وه‌، یان روونه‌دانی بیرکردنه‌وه‌، وایکردووه‌ لای ئێمه‌ زمان له‌ که‌ره‌سته‌ی بیرکردنه‌وه‌ و بیراندنی جیهانه‌وه‌. ببێته‌ که‌ره‌سته‌ی کورتکردنه‌وه‌ی جیهان بۆ زمان و زمانیش بۆ دوورگه‌یه‌ک بۆ خۆشاردنه‌وه‌، ئه‌ویش شاردنه‌وه‌ی نه‌توانین.

ده‌رباز بوون له‌م دوورگه‌ ته‌ریکه‌ و خۆدانان له‌ زه‌مینه‌یه‌کی گه‌وره‌تردا که‌ زه‌مینه‌ی جیهان و مێژووی بیرکردنه‌وه‌یه‌، توانا و بوێرییه‌کی پێویسته‌ که‌‌ ره‌نگه‌ ئێمه‌ هێشتا نه‌مانبێت، پێویستی به‌ توانایه‌که‌ بۆ به‌خۆداچوونه‌وه‌(self–reflection) که‌ لای ئێمه‌ بزره‌ و که‌چی بوێریی بۆ ئه‌م به‌خۆدا چوونه‌وه‌یه‌، ده‌سته‌ویه‌خه‌بوون له‌گه‌ڵ گشتی و خۆدانان له‌م ناوکۆییه‌دا مه‌رجی سه‌ره‌کیی هه‌رچه‌شنه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌که‌ ـ لێره‌وه‌ ئه‌ده‌بیش به‌ بیرکردنه‌وه‌وه‌ گرێده‌درێ و ده‌توانێ وه‌ک بیرکردنه‌وه‌ ناوه‌رۆکێکی که‌شفکاری به‌ به‌ردابێته‌وه‌. خۆ دانان له‌م ناوکۆییه‌دا مانای به‌راوردکردنی خۆشته‌‌ به‌جیهان، مانای تۆ ده‌بێ به‌ پێی جیهان، نه‌ک شارێک و ناوچه‌یه‌ک، بخولقێنی و بیربکه‌یته‌وه‌ و به‌رهه‌م بێنی، مانای مێژووی مرۆڤایه‌تی و بیرکردنه‌وه‌ و ئه‌ده‌ب هه‌مووی مێژووی تۆن و تۆ له‌م ناوکۆییه‌دا ده‌خولقێنی. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ش دیسان له‌ ‌روانگه‌یه‌که‌وه‌ نایه‌ت که‌ خۆی له‌ واقیعی ئێره‌ و ئێسته‌ ده‌دزێته‌وه‌، به‌ڵکوو جۆرێک دیالێکتیک له‌ نێوان گشتی و هه‌نده‌کیدا درووست ده‌کات و خوێندنه‌وه‌ی جیهانه‌ له‌ رێگه‌ی خوێندنه‌وه‌ی نیشانه‌یه‌که‌وه‌ که‌ هه‌موو مێژووی تێدا چڕ بۆته‌وه‌، چۆن مروارییه‌کی ژێرده‌ریا، ده‌توانێ چاوی مه‌له‌وانێک بێت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 1. ئه‌وةي كة بيركردنةوة و فةلسةفة زؤرجار و بةتايبةت لاي نووسةراني «دياليَكتيكي رؤشنگةري» جيَگةيان بؤ يةك دةگؤرِيَت سةير نيية، چونكوو فةلسةفة بيركردنةوةية لة گشتي. ئةمةش ئةو ئةركةية كة بيركردنةوةي هاوچةرخ بة‌خؤي سپاردووة
 
< بعد   قبل >
© 2007 - 1399, VOK Radio